Martijn: zijn bronnen van inspiratie

(c) Robbert Kamphuis

(c) Robbert Kamphuis

Om je gezicht te zien, gebruik je een spiegel. Om je ziel te zien een kunstwerk…

“Ik ben de Tweede Wereldoorlog” is een uitspraak van Harry Mulisch die me in dit verband heeft gefascineerd. Altijd had ik een hekel aan die periode in onze geschiedenis, maar als ik naar mijn boeken en gedichten kijk, zie ik dat ook ik een beetje oorlog ben. Het herinnert me er aan dat je de thema’s in je werk niet voor het kiezen hebt.
Dit besef geeft me een gevoel van vrijheid. Blijkbaar is er een serieuze grondtoon, en een donkere of fantastische blik die ik hieraan ontleen, en die doorsijpelt in zelf mijn lichtvoetige werk. De jassentemmer en Alles voor de wind zijn goede voorbeelden van gedichten met eenvoudig taalgebruik en een bijna kinderlijke kijk op de wereld, maar toch die heel serieuze grondtoon. Het eerste schreef ik voor onze burgemeester, het tweede heeft als thema ‘dementie’.

Samenkomen
Het gedicht dat ik mocht maken voor 70 jaar bevrijding, getiteld De dromers, adresseert het thema van de Tweede Wereldoorlog direct en is daardoor meer gedragen, een stuk barokker, getuige ook het citaat: “de dromers van toen / vertrekken voor de laatste keer / met de boot naar nimmermeer”. Het was een van de eerste stadsgedichten die ik schreef voor Wageningen, en om die reden heb ik het geschreven als een zelftyperend werk, een kennismaking met de stad – waarin ook mijn literaire voorgangers een plek hebben. Het thema van de droom koos ik omdat het afstand schept van de bittere werkelijkheid die de oorlog is en meteen ruimte laat voor het fantastische, waar ik me prettig bij voel.
Het “voor de laatste keer” met een boot vertrekken in dit citaat, verwijst onder meer naar de lokale orale traditie zoals opgetekend door Jac. Gazenbeek, dat een overtocht over de Rijn zou leiden naar het hiernamaals. Precies dat gegeven is de inspiratie geweest voor het spookverhaal De Toverlantaarn, dat zich afspeelt in een fictieve variant van Wageningen: Elzenveer.
Ook het citaat van J.L. Borges vormde inspiratie voor de Toverlantaarn. In zijn bekende verhaal De Aleph heeft hij het over “een punt in de ruimte waarin alle punten samenkomen”. Dat is mijn omschrijving van De Wolfswaard, waar De Toverlantaarn zich afspeelt.  En ook in het boek Heksenkind is het plooien van ruimte en tijd een thema. Wat we verder zien in het citaat uit Heksenkind is een vertelconstructies die gebruik maakt van een schetsboek, waar later uit geciteerd wordt. Dat is een kunstgreep die Borges heel vaak gebruikt, maar bijvoorbeeld ook Umberto Eco in zijn Naam van de Roos.

Lofzang
Naast de eerder genoemde laatste boottocht naar de overzijde, heeft het citaat uit De dromers nog meer literaire wortels. Zo is het woord “nimmermeer” bedoeld als een verwijzing naar Edgar Alan Poe’s The Raven.
Een belezen vriend vergelijk de dromers met O’Shaugnessy’s bekende gedicht Ode, met de regel: “Wij zijn de makers van muziek, wij zijn de dromers van dromen”, een groot compliment. Dat compliment is me bijgebleven, vandaar dit citaat. Zelf schreef ik later een ludiek gedicht, getiteld O de – een lofzang op het lidwoord “de”.
In mijn beleving zie ik in Alles voor de wind de invloed terug van het werk van Joke van Leeuwen, Dichter der Nederlanden, maar ook schrijfster van absurdistische kinderboeken. “Waaimeneer” is een woord dat zij zou kunnen gebruiken. De eerste zin van De jassentemmer herinnert me aan de eerste zin van Clive Barkers Boeken van bloed: “De doden hebben snelwegen…” Barker is bekend als genreschrijver, maar is ook een begenadigd beeldend kunstenaar en fotograaf. Zelf heeft hij gezegd dat hij spijt had van zijn genrewerk, maar ik vind het nog steeds zijn beste, krachtigste werk.
In De Toverlantaarn vond ik inspiratie in dezelfde bronnen als hij.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>